Страница 139 из 157
Ἀγαθὸν γὰρ ἡ Σοφία τοῦ Θεοῦ,ἣν ἔκτισεν ὁ Θεὸς ἀρχήν... ἧ προσέχαιρεν ὁ Πατὴρ αὐτῆς, ἐνευφραινόμενος τῷ πολυποικίλω νοητῶ κάλλει αὐτῆς...Ἀλλά καὶ ἡ δύναμις τοῦ Θεοῦ ἤδη ὄγδοον ἡμῖν ἀγαθόν καταλέγεται, ἥτις ἐστὶν ὁ Χριστός. Οὐ σιωπητέον δὲ οὐδὲ τὸν μετὰ τὸν Πατέρα τῶν ὅλων Θεόν Λόγον οὐδενὸς γὰρ ἔλαττον ἀγαθοῦ καὶ τοῦτο τὸ ἀγαθόν... αύτοδικαὶοσύνη ἀγαθόν ἐστι, καὶ αὐτοαγιασμός, καὶ αὐτοαπολύτρωσις... Παρέσται δὲ τά γεγραμμένα περὶ αὐτοῦ δυσεξαρίθμητα, παριστάντα πῶς πλῆθος ἀγαθῶν ἐστιν Ἱησοῦς, ἀπὸ τῶν δυσεξαριθμήτῶν καὶ γεγραμμένων καταστοχάζεσθαι τῶν ὑπαρχόντων μὲν ἐν αύτω, εἰςὅν εὐδόκησεν ἀπαν τὸ πλήρωμα τῆς θεότητος κατοικῆσαι σωματικῶς (Coloss. 2, 9), οὐ μὴν ὑπὸ γραμμάτων κεχωρημένων... οὗτος γὰρ ἐστιν ὁ ἀπὸ τοῦ ἀγαθοῦ Πατρὸς τὸ ἀγαθὰ εἶναι λαβών, ἵνα ἔκαστος ἃ χωρεῖ διὰ Ἱησοῦ λαβών, ἐν ἀγαθοῖς τυγχάνη. Отсюда видно, что в понятие множественности входят не только такие определения, как «свет мира», «путь», «воскресение», но и такие, как «истина», «Премудрость» и «(второй) по Отце всего Бог-Слово», т. е. признаки, характеризующие Сына как второе Лицо св. Троицы; что во Христе потому множество благ, что Он — носитель всей полноты божества.
685
in Joh. t. 1, 11 ; 40. τὰ πράγματα καθ' ὢν τὰ ὀνόματα κεῖται.
686
de princ. 4, 28 ρ 190; 403 (стр. 205 пр. 1).
687
in Joh. t. 2, 18 p. 76; 156. ὧ δὲ λόγῳ à Πατὴρ τῆς ἀληθείας Θεὸς πλείων ἐστὶ καῖ μείζων ἢ ἁλήθεια· καὶ ὁ Πατὴρ ὢν σοφίας κρείττων ἐστὶ καὶ διαφέρων ὴ Σοφία, τούτω ὑπερέχει τοῦ εἶναι φῶς ἀληθιὸν. in Matth, t. 12, 9 p. 522; 996. ζῶν πάρα τὴν αὐτοζωήν (см. стр. 186 пр. 3). Отсюда видно, что в in Jerem. h. 8, 2 p. 171, 337 (стр. 231 пр. 3) Ориген выражает свою мысль не вполне точно, опуская это различие в отношении таких определений, как премудрость, истина и т. n., к существу Отца и к существу Сына.
688
Dorner, I, 666 (стр. 236 пр. 2).
689
in Joh. t. 32, 18 p. 450; 820. ὅλης μὲν οὖν οἶμαι τῆς δόξης τοῦ Θεοῦ αὐτοῦ ἀπαύγασμα εἶναι τὸν ϒἱόν... φθάνειν μέντοιγε ἀπὸ τοῦ ἀπαυγάσματος τοῦτου τῆς ὅλης δόξης μερικὰ ἀπαυγάσματα ἐπὶ τὴν λοιπὴν λογικὴν κτίσιν οὐκ οἶμαι γὰρ τινα τὸ πᾶν δύνασθαι χωρῆσαι τῆς ὅλης δόξης τοῦ Θεοῦ ἀπαύγασμα, ἡ τὸν ϒἱὸν αὑτοῦ.
690
c. Cels. 6, 63 p. 680; 1393. ὁ Αὐτολόγος, καὶ ἡ αὐτοαλήθεια, ἔτι δὲ καὶ ἡ Αὐτοσοφία. in Joh. t. 1, И p. 12; 41.αὐτοαγιασμός (см. стр. 232 пр.). in Joh. t. 6, 3 p. 107; 209 D. 212 Β. ἡ αὐτοαλήθεια ἡ οὐσιώδης. αὐτοδικαιοσύνη ἡ οὐσιώδης. in Matth, t. 12, 9 p. 522. ἡ αὐτοζωή. in Joh. t. 1, 28 p. 31; 73. κυρίως τῆς ειλικρνοῦς ζωῆς ἡ ἀρχή.
691
in Joh. t. 1, 34 p. 35; 81. πρῶτος οὖν καὶ ἔσχατος ὁ Σωτὴρ οὐχ ὅτι οὐ τὰ μεταξύ, ἀλλὰ τῶν ἀκρων, ἵνα δηλωθῆ, ὅτι τὰ πάντα γέγονεν αὐτὸς... ὁ τοίνυν Σωτὴρ θειότερον πολλῶ ἢ ὁ Παῦλος γέγονε τοῖς πᾶσι πάντα, ἵνα πάντα ἢ κερδήση (1Cor. 9, 22) ἡ τελειώση. καὶ σαφῶς γέγονεν ἀνθρώποις ἄνθρωπος, καὶ ἀγγέλοις ἄγγελος, c. Cels. 4, 16 p. 511; 1048. εἰσὶ γὰρ διάφοροι οἱονεὶ τοῦ Λόγου μορφαί, καθὼς ἐκάστω τῶν εἰς ἐπιστήμην ἀγομένων φαίνεται ὁ Λόγος, ἀνάλογον τῆ ἔξει τοῦ εἰσαγομένου, ἢ ἐπ' ὀλίγον προκόπτοντος ἢ ἐπὶ πλεῖον. Ibid. n. 18 ρ. 512; 1049. περὶ μὲν οὖν τῆς τοῦ Λόγου φύσεως(λέγοιτ' ἂν), ὅτι, ὥσπερ ἢ τῶν τροφών ποιότης πρὸς τὴν τοῦ νηπίου φύσιν ὡς γάλα μεταβάλλει ἐν τῆ τρεφούση, ἢ ὑπὸ τοῦ ἰατροῦ κατασκευάζεται πρὸς τὸ τῆς ὑγείας χρειῶδες τῷ κάμνοντι... οὒτω τὴν τοῦ πεφυκότοςτρέφειν ἀνθρωπίνην ψυχὴν λόγου δύναμιν ὁ Θεὸς τοῖς ἀνθρώποις ἐκάστω κατ' ἀζίαν μεταβάλλει. Καὶ τινι μὲν λογικόν ἄδολον γάλα (1 Petr. 2, 2) γίνεται, τινὶ δὲ... οἱονεὶ λάχανον... τινὶ δὲ... στερεὰ τροφή (Rom. 14, 2)... Καὶ οὐ δήπου ψεύδεται τὴν ἑαυτοῦ φύσιν ὁ Λόγος, ἑκάστω τρόφιμος γινόμενος, ὡς χωρεῖ αὐτὸν παραδέξασθαι.
692
de princ. 1, 2, 2 p. 53; 130. nemo tarnen putet aliquid nos insubstantivum dicere uni cum Dei sapientiam nominamus; id est, ut exempli causa finxerim, quod eum non velut animal quoddam sapiens, sed rem aliquam quae sapientes efficiat, intelligamus, praebentem se et mentibus inserentem eorum quae capaces virtutum ejus atque intelligentiae fiunt... Ergo semel recte receptum est, unigenitum Filium Dei sapientiam ejus esse substantialiter subsistentem (Cfr. in Joh. t. 6, 22 p. 137; 264. τοῦ Yἱοῦ τοῦ Θεοῦ τοῦ Λόγου... ὑφεστηκότος οὐσιωδῶς κατὰ τὸ ὑποκείμενον τοῦ αὐτοῦ ὄντος τῆ Σοφία)... Ipsa ὑπόστασις, id est substantia ejus (Filii).
693
in Joh. t. 1, 22 t. 2, 12 (стр. 227 пр. 3).
694
in Joh. t. 1, 39 p. 40; 89. οὐ γὰρ ἐν ψιλαῖς φαντασίαις τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς τῶν ὅλων τὴν ύπόστασιν ἔχει ἡ Σοφία αὑτοῦ, κατὰ τὰ ἀνάλογον τοῖς ἀνθρωπίνοις ἐννοήμᾶσι φαντάσματα. Εἰ δὲ τις οἷός τέ ἐστιν ἀσώματον ὑπόστασιν ποικίλων θεωρημάτων, περιεχόντων τοὺς τῶν ὅλων λόγους, ζῶσαν, καὶ οἱονεὶ ἔμψυχον ἐπιωοεῖν, εἴσεται τὴν ὑπὲρ πᾶσαν κτίσιν Σοφίαν τοῦ Θεοῦ .
695
См. стр. 87 пр. 1.
696
in Jerem. h. 19, 1 p. 262; 501. 500. ὡς γὰρ ἐξαίρετόν τι εἶχεν ὁ Λόγος αὑτοῦ, ἐξαίρετόν τι ἡ ὀργὴ αὑτοῦ, ὐπερέχον τι ὁ θυμὸς αὑτοῦ, καὶ οὐδὲν τοῦτοις συγγενὲς ἦν ὁμωνύμοις... ὁμώνυμα γὰρ ἐστιν ὢν ὄνομα μόνον κοινὸν ὁ δὲ κατὰ τοὔνομα τῆς οὐσίας λόγος ἕτερος... οὔτε γὰρ ὁ Λόγος αὐτοῦ τοιοῦτός ἐστιν, ὁποῖος ὁ πάντων λόγος· οὐδενὸς γὰρ ὁ λόγος ζών, οὐδενὸς ὁ λόγος Θεός... Καὶ... ξένον τι ἔχει ὁ Λόγος τοῦ Θεοῦ παρὰ πάντα τὸν οὑτινοσοῦν λόγον, καὶ ἔχει ξένον, τὸ εἶναι Θεός, καὶ τὸ εἶναι Λόγος ὢν (leg. ό) ζών, τὸ ἐφεστηκέναι καθ' ἑαυτό (leg. ὑφεστηκέναι καθ’ ἑαυτὸν), τὸ ὑπηρετεῖν τῷ Πατρί. in Joh. t. 1, 23 p. 26; 65. Λόγον γὰρ ἀπαγγελλόμενον ϒἱὸν εἶναι νοῆσαι καὶ τῷ τυχόντι ἐστὶν ἀμήχανον. Καὶ Λόγον τοιοῦτον ζώντα, καὶ ἤτοι οὐ κεχωρισμένον τοῦ Πατρός, καὶ κατὰ τοῦτο τῷ μὴ ὐφεστάναι οὐδὲ ϒἱὸν τυγχάνοντα, ἡ καὶ κεχωρισμένον καὶ οὐσιωμένον, ἀπαγγελλέτωσαν ἡμῖν Θεόν Λόγον. in Joh. t. 1, 42 p. 47; 104. καὶ ἔτι εἰς τὸ παραδέξασθαι τὸν Λόγον ἰδίαν περιγραφὴν ἔχοντά,οἶον τυγχάνοντα ζῆν καθ' ἑαυτὸν λεκτέον καὶ περὶ δυνάμεων, οὐ μόνον δυνάμεως.
Τάδε λέγει Κύριος τῶν δυνάμεων, πολλαχοῦ κεῖται, λογικών τινων θείων ζώων δυνάμεων ὀνομαζομένων, ὢν ἡ ἀνωτέρω καὶ κρείττων Χριστὸς ἦν, οὐ μόνον Σοφία Θεοῦ, ἀλλὰ καὶ δύναμις προσαγορευόμενος· ὥσπερ οὖν δυνάμεις Θεοῦ πλείονές είσιν, ὢν ἑκάστη κατὰ περιγραφὴν, ὢν διαφέρει ο Σωτήρ,οὕτως καὶ Λόγος, εἰ καὶ ὁ παρ' ἡμῖν οὐκ ἔστι κατὰ περιγραφὴν ἐκτος ἡμῶν,νοηθήσεται ὁ Χριστὸς ἐν ἀρχή τῆ Σοφία ὑπόστασιν ἔχων.
697
in Joh. t. 32, 18 p. 449; 817. Γινώσκει οῦν τὸν Πατέρα... καὶ ἑαυτὸν γινώσκων, ὄπερ καὶ αὐτὸ οὐ μακρὰν ἀποδεῖ τοῦ προτέρου.
698
in Jerem. h. 1,8p. 130; 265. λέγει οὖν τό· Οὐκ ἐπίσταμαι λαλεῖν (Jerem. 1, 6)· οἶδά τινα μεῖζονα τοῦ λαλεῖν...Θέλεις με λαλεῖν ἀνθρώποις· οῦπω διάλεκτον ἀνθρωπίνην ἀνείληφα, ἔχω διάλεκτόν σου τοῦ Θεοῦ, Λόγος εἰμί σου τοῦ Θεοῦ, σοι ο οἶδα προσδιαλέγεσθαι.
699
in Joh. t. 13, 36 p. 245; 461. ποιητὴς γίνεται τοῦ πατρικοῦ θελήματος, τοῦτο τὸ θέλειν ἐν ἐαυτῶ ποιῶν, ὅπερ ἦν καὶ ἐν τῷ Πατρί... εἰς τὸ μηκέτι εἶναι δύο θελήματα, ἀλλὰ ἐν θέλημα.
700
in Joh. t. 2, 6 p. 61; 128. ἡμεῖς μέντοι γε τρεῖς ὑποστάσεις πειθόμενοι πιγχάνειν, τὸν Πατέρα, καὶ τὸν ϒἱόν, καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα.
701
in Rom. 8, 5 (см. стр. 175 пр. 2). in Levit. h. 13, 4 (стр. 176 прим.).
702
Basil. M. adv. Eunom. 1. 1 n. 11 p. 223. εἷς γὰρ καὶ μόνος ἀγέννητος, αὐτὸ ἄν εἴη οὐσία ἀγέννητος.
703
Basil. M. adv. Eunom. 1. In. 11 p. 223, ἐγὼ δὲ τὴν οὐσίαν τοῦ Θεοῦ ἀγέννητον εἶναι καὶ αὐτὸς ἄν φαίην, οὐ μὴν τὸ ἀγέννητον τὴν οὐσίαν. 1. 1 n. 15. οὐκ ἐν τῆ τοῦ τί ἐστιν ἀνερευνήσει ἡ τοῦ ἀγεννήτου ἡμῖν ἔννοια ὐποπίπτει, ἀλλὰ μᾶλλον, ἵνα βιασάμενος εἴπω τὸν λόγον, ἐν τῆ τοῦ ὅπως ἐστὶν... ἐν τοῖς περὶ Θεοῦ ἡ ἀγέννητος φωνὴ οὐ τὸ τί, ἀλλὰ τὸ μηδαμόθεν αὐτοῦ σημαίνει, ρ. 228, ὁ δὲ τὸ ἄναρχον οὐσίαν εἶναι λέγων παραπλήσιον ποιεῖ, ὥσπερ ἄν εἴ τις, ἐρωτώμενος. τίς ἡ τοῦ Ἀδάμ οὐσία, καὶ τίς ἡ φύσις αὐτῷ; ὁ δὲ ἀποκρίνοιτο, μὴ ἐκ συνδυασμοῦ ἀνδρός καὶ γυναικός, ἀλλ' ἐκ τῆς θείας χειρός διαπλασθῆναι. Ἀλλ' οὐχί τὸν τρόπον τῆς ὐποστάσεως ἐπιζητῶ, φήσειεν ἄν τις, ἀλλ' αὐτὸ τοῦ ἀνθρώπου ὐλικὸν ὑποκείμενον ὃ πολλοῦ δέω μανθάνειν διὸ τῆς ἀποκρίσεως. Τοῦτο δὲ καὶ ἡμῖν συμβαίνει ἐκ τῆς τοῦ ἀγεννήτου φωνὴς τὸ ὅπως τοῦ Θεοῦ μᾶλλον ἡ αὐτὴν τὴν φύσιν διδασκομένοις. 1. 4 ρ. 286. τὸ ἀγέννητος οὔτε ὅρος ἐστὶ Θεοῦ, οὔτε ἴδιον. ρ. 283 ὑπάρξεως οὖν τρόπος τὸ ἀγέννητος, καὶ οὐκ οὐσίας ὂνομα.
704
Кроме in Joh. t. 13, 25 p. 234. 235 (стр. 258 пр. 5) выражение αγέννητος φύσις встречается в in Joh. t. 19, 1 p. 282; 525 (стр. 246 пр. 3). Противоположное выражение γεννητὴ φύσις см. in Joh. t. 2, 12 p. 71; 145 τῆ λοιπῆ παρ' αὐτὸν (τον Σωτῆρα) γεννητῆ φύσει. c. Cels. 2, 51 p. 426; 877. ἔθνος... ὑπερβὰν μέν... πᾶσαν γενητὴν φύσιν, ἀναβαῖνον δὲ πρὸς τὴν ἀγένητον τοῦ Θεοῦ τῶν ὅλων ἀρχήν. c. Cels. 3, 34 p. 469; 964. ἃσ (εὐχας) προσάγομεν αὐτῷ (τῷ ἐπὶ πᾶσι Θεῷ), ὡς διὰ μεταξὺ ὄντος τῆς τοῦ ἀγενήτου καὶ τῆς τῶν γενητών πάντων φύσεως, c. Cels. 6, 17 p. 643; 1317. πάσης γενητῆς φύσεως πρωτότοκος. Таким образом, Ориген нередко характеризует природу указанием на ее происхождение. Полную аналогию этому представляет слово «тварь»; в нем на первый план выступает тот же момент, и однако же оно считается весьма характерным показателем особенностей природы известного порядка существ.