Страница 138 из 157
Pater quoque ipse et Deus universitatis, longanimis et multum misericors, nonne quodammodo patitur? An ignoras quia quando humana dispensat, passionem patitur humanam? Charitas est passio. Igitur mores nostros supportat Deus, sicut passiones nostras portat Filius Dei. Ipse Pater non est impassibilis. Заметив, однако, что первого рода данные взяты из томов, а последнего рода — из бесед. Ср. стр. 137. 138.
666
Cfr. de princ. 4, 28. quae quidem etc. (стр. 193 пр. 3). in Joh. t. 1, 22 p. 21; 57. ὁ Θεὸς μὲν οὖν πάντη ἔν ἐστι καὶ ἀπλοῦν ὁ δὲ Σωτὴρ ἡμῶν διὰ τὰ πολλά, πολλὰ γίνεται.
667
Стр. 79 пр. 3.
668
Стр. 16.
669
Стр. 31 пр. 7.
670
in Joh. t. 1, 22 p. 21; 56. ἵνα κατὰ τὴν Σοφίαν καὶ τοὺς τύπους τοῦ συστήματος τῶν ἐν αὐτῷ νοημάτων τὰ πάντα γίνηται. Οἶμαι γάρ, ὥσπερ κατὰ τοὺς ἀρχιτεκτονικούς τύπους οἰκοδομεῖται ἢ τεκταίνεται οἰκία καὶ ναῦς, ἀρχήν τῆς οἰκίας καὶ τῆς νεὼς ἐχόντων τοὺς ἐν τῷ τεχνίτη τύπους καὶ λόγους· οὒτω τὰ σύμπαντα γεγονέναι κατὰ τοὺς ἐν τῆ Σοφία προτρανωθέντας ὑπὸ Θεοῦ τῶν ἐσομένων λόγους (in Joh. t. 2, 12 p. 71; 145 συστήματος θεωρημάτων ὄντος ἐν αὐτῷ (τῷ λωτήρι), καθὸ Σοφία ἐστίν). Πάντα γὰρ ἐν σοφία ἐποίησε (Ps. 103, 24). καὶ λεκτέοv, ὅτι κτίσας, ἵν’ οὕτως εἴπω, ἔμψυχον Σοφίαν ὁ Θεός, αὐτῆ ἐπέτρεψεν ἀπὸ τῶν ἐν αὐτῆ τύπων τοῖς οὖσι καὶ τῆ ὕλη, οίμαι παρασχεῖν τὴν ὕπαρξιν καὶ τὴν πλάσιν καὶ τὰ εἴδη. Cfr. Philon. de mundi opif. 5 (стр. 15).
671
См. стр. 237 пр. 3.
672
in Joh. t. 5, 4 p. 97; 192. ὁ πας δὴ τοῦ Θεοῦ Λόγος, ὁ ἐν ἀρχή πρὸς τὸν Θεόν, οὐ πολυλογία έστίν, οὐ λόγοι· Λόγος γὰρ εἰς συνεστὼς ἐκ πλειόνων θεωρημάτων, ὧν ἔκαστον Θεώρημα μέρος ἐστὶ τοῦ ὅλου λόγου. Cfr. Plotin. 5, 9, 6. 8; 1, 54. 55 (стр. 35 пр. 6. 8).
673
in Joh. t. 19, 5 p. 305; 568. ζητήσεις δὲ εἰ κατὰ τι τῶν σημαινομένων δύναται ο πρωτότοκος πάσης κτίσεως εἶναι κόσμος (supra: νοητὸς κόσμος), καὶ μάλιστα καθ' ὃ Σοφία ἐστὶν ἡ πολυποίκιλος· τῷ γὰρ εἶναι πάντας οὑτινοσοῦν τοὺς λόγους, καθ' οὓς γεγένηται πάντα τὰ ὑπὸ τοῦ Θεοῦ ἐν σοφία πεποιημένα... ἐν αὐτῷ, εἴη ἄν καὶ αὐτὸς κόσμος, τοσούτω ποικιλώτερος τοῦ αἰσθητοῦ κόσμου καὶ διαφέρων, ὄσω διαφέρει γυμνὸς πάσης ὕλης τοῦ ὅλου κόσμου λόγος τοῦ ἑνύλου κόσμου.
674
de princ. 1, 2, 10 p. 58; 141. per Filium enim omnipotens est Pater... Sapientia, per quam Deus omnipotens dicitur... unam et eamdem omnipotentiam Patris ac Filii esse cognoscas... Deus Pater omnipotens est, eo quod potentatum omnium tenet... Horum autem potentatum gerit per Verbum suum.
675
Cfr. c. Cels. 6, 60 p. 678; 1389. λέγοντες τὸν μὲν προσεχῶς δημιουργὸν εἶναι τὸν ϒἱὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον, καὶ ὡσπερεὶ αὐτουργὸν τοῦ κόσμου·τὸν δὲ Πατέρα τοῦ Λόγου τῷ προστεταχέναι τῷ ϒἱῶ ἑαυτοῦ Λόγῳ ποιῆσαι τὸν κόσμον, εἶναι πρώτως δημιουργὸν.
676
in Joh. t. 2, 12 p. 71; 145. χρὴ μέντοιγε εἰδέναι, ὅτι τινὰ ὁ Σωτὴρ οὐχ αὐτῷ εἶναι (leg. ἐστίν), ἀλλ' ἑτέροις, τινὰ δὲ αὐτῷ καὶ ἑτέροις· ξητητέον δὲ εἴ τινα ἐαυτῶ καὶ οὐδενί. Σαφῶς μὲν γὰρ ἑτέροις ἐστὶ ποιμήν... καὶ ὁδός... καὶ θύρα, καὶ ῥάβδος· ἐαυτῶ δὲ καὶ ἑτέροις Σοφία, τάχα δὲ καὶ Λόγος, in Joh. t. 1, 22 p. 22; 57. τάχα γὰρ Σοφία ἔμενε μόνον [Сын, если бы мир пребывал в святости], ἢ καὶ Λόγος ἢ καὶ ζωή, πάντως δὲ καὶ ἀλήθεια· οὐ μὴν δὲ καὶ τὰ ἄλλα ὅσα δι'ἡμᾶς προσείληφε. Καὶ μακάριοί γε, ὅσοι δεόμενοι τοῦ ϒἱοῦ τοιοῦτοι γεγόνασιν, ὡς μηκέτι αὐτοῦ χρήζειν ίατροῦ... μηδὲ ποιμένος, μηδὲ ἀπολυτρώσεως, ἀλλὰ Σοφίας, καὶ Λόγου, καὶ δικαιοσύνης, ἢ εἴ τι ἄλλο τοῖς διὰ τελειότητα χωρεῖν αὐτοῦ τὰ κάλλιστα δυνάμενοις.
677
in Joh. t. 2, 4 p. 54; 116. εἰ δὲ ἀλήθεια μία, δηλονότι καὶ ἡ κατασκευὺ αὐτῆς καὶ ἡ ἀπόδειξις Σοφία τυγχάνουσα,μία εὐλόγως ἄν νοοῖτο πάσης τῆς νομιζομένης σοφίας, οὐ κρατούσης τῆς ἀληθείας, οὐδὲ σοφίας ἄν ὑγιῶς χρηματιξούσης... καὶ Λόγος ὁ ἀπαγγέλλων τὴν ἀλήθειαν καὶ τὴν Σοφίαν ἀπλῶν καὶ φανερῶν εἰς τοὺς χωρητικούς, εἰς ἂν τυγχάνοι. in Joh. t. 1, 22, p. 20; 56 (стр. 237, пр. 1). t. 1, 42, p. 45; 100. τὸν δὲ Λόγον... τὸ ἀπαγγελτικόν.
678
in Joh. t. 1, 35 p. 36; 84. ὅπου δὲ εἰς διαφόρους ἐπινοίας τοῦ ϒἱοῦ τοῦ Θεοῦ , τὸν λόγον (ἀνηνέγκαμεν), καὶ ἔχομεν τὴν διαφορὰν πρώτου καὶ ἀρχῆς, καὶ ἐσχάτου καὶ τέλους, ἔτι δὲ καὶ τοῦ Α καὶ τοῦ Ω. Ibid. n. 34 p. 35; 84. εἰ δὲ ἐστι γράμματα Θεοῦ ... τὰ στοιχεῖα ἐκεῖνα... αἱ ἔννοιαι τυγχάνουσιν, κατακερματιζόμεναι εἰς ἄλφα, καὶ τὰ ἑξῆς, μέχρι τοῦ ω, τοῦ ϒἱοῦ τοῦ Θεοῦ. Πάλιν δὲ ἀρχή καὶ τέλος ὁ αὐτὸς. ἀλλ' οὐ κατὰ τὰς ἐπινοίας ὁ αὐτὸς.
679
in Joh. t. 1, 22 p. 21; 57. ἀναγκαῖον δὲ εἰδέναι ὅτι οὐ κατὰ πᾶν ὃ ὀνομάζεται, ἀρχή ἐστιν αὐτὸς. Πῶς γάρ, καθὸ ζωὴ ἐστι , δύναται εἶναι ἀρχή, ἥτις ζωὴ γέγονεν ἐν τῷ Λόγῳ, δηλονότι ἀρχή τυγχάνοντι αὐτῆς; «Ετι δὲ σαφέστερον, ὅτι καθὸ πρωτότοκός ἐστι ἐκ τῶν νεκρῶν (Coloss. 1. 18), οὐ δύναται εἶναι ἀρχή. Καὶ ἐὰν ἐπιμελῶς ἐξετάζωμεν αὐτοῦ πάσας τὰς ἐπωνυμίας, μόνον κατὰ τὸ εἶναι Σοφία ἀρχή ἐστιν, οὐδὲ κατὰ τὸ εἶναι Λόγος ἀρχή τυγχάνων, εἴ γε ὁ Λόγος ἐν ἀρχή ήν· ὡς εἰπεῖν ἄν τινα τεθαῤῥηκότως πρεσβύτερον πάντων τῶν ἐπινοουμένων ταῖς ὀνομασίαις τοῦ πρωτοτόκου πάσης κτίσεώς ἐστιν ἡ Σοφία. Ὀ Θεὸς μὲν οὖν κ. τ. λ. t. 1, 42 ρ. 46; 101. ἐπεὶ οὖν... ἔστι προεπινοουμένη ἡ σοφία τοῦ αὐτὴν ἀπαγγέλλοντος λόγου, νοητέον τὸν Λόγον ἐν τῆ ἀρχή, τουτἐστι τῆ Σοφία, ἀεὶ εἶναι. Ibid. ρ. 47; 104. νοηθήσεται ὁ Χριστὸς ἐν ἀρχή τῆ Σοφία τὴν ὑπόστασιν ἔχων.
680
У Платона (см. стр. 79 пр. 3), равно как и у Плотина (см. стр. 37 прим. 6).
681
У Филона (стр. 20 пр. 4).
682
См. стр. 79 пр. 3.
683
in Joh. t. 1, 30 p. 32; 77. μηδεὶς δὲ προσκοπτέτω διακρινόντων ἡμῶν τὰς ἐν τῷ Σωτῆρι ἐπινοίας, οἰόμενος καὶ τῆ οὐσία ταὐτὸν ἡμᾶς ποιεῖν. in Jerem. h. 8, 2 p. 171; 337. πάντα γὰρ ὅσα τοῦ Θεοῦ , τοιαῦτα ἐν αὐτῷ (Χριστῶ Ἰησοῦ)ἐστίν ὁ Χριστός ἐστι Σοφία τοῦ Θεοῦ , αὐτὸς δύναμις Θεοῦ , αὐτὸς δικαιοσύνη Θεοῦ , αὐτὸς ἀγιασμός, αὐτὸς ἀπολύτρωσις, αὐτὸς φρόνησίς ἐστι Θεοῦ . 'Αλλά τὸ μὲν ὑποκείμενον ἐν ἐστι , ταῖς δὲ ἐπινοίαις τὰ πολλὰ ὀνόματα ἐπὶ διαφόρων έστί. καὶ οὐ ταὐτὸν νοείς περὶ τοῦ Χριστοῦ, ὅτε νοεῖς αὐτὸν Σοφίαν, καὶ ὅτε νοεῖς αὐτὸν δικαιοσύνην.
684
in Joh. t. 1, 22 p. 21 ; 57. ὁ Θεὸς μὲν οὖν πάντη ἐν ἐστι καὶ ἀπλοῦν· ὁ δὲ Σωτὴρ ἡμῶν διὰ τὰ πολλά, ἐπεὶ προέθετο αὐτὸν ὁ Θεὸς ίλαστήριον (Rom. 3, 25) καὶ ἀπαρχὴν πάσης τῆς κτίσεως, πολλὰ γίνεται· ἢ καὶ τάχα πάντα ταῦτα καθαρίζει αὐτοῦ ἡ ἐλευθεροῦσθαι δυναμένη πᾶσα κτίσις. Καὶ διὰ τοῦτο γίνεται φῶς τῶν ἀνθρώπων... καὶ πρωτότοκος ἐκ τῶν νεκρῶν... καὶ ποιμήν. По-видимому, эта множественность определений характеризует Сына не как второе Лицо в отличие от первого, а лишь как вочеловечившегося Христа или вообще как посредника между миром и Богом; Спасительстановится многим; речь идет о многосторонности Его отношения к миру. Это справедливо; но в данном случае указаны лишь немногие частные проявления этой множественности, а ее корни лежат несомненно глубже. Следует обратить внимание на слова: ὁ Θεὸς μὲν о ὖ ν, из которых очевидно, что вся эта тирада есть только вывод, обобщение прежде сказанного. Необходимо, поэтому, представить более важные пункты этого отдела (n. 22). Δημιουργὸς δὲ ὁ Χριστὸς ὡς ἀρχή, καθὸ Σοφία ἐστί, τῷ Σοφία εἶναι καλοῦμενος ἀρχή... Вскоре затем следуют слова: κατὰ μὲν τὴν σύστασιν κ. τ. λ. (стр. 237 пр. 1)... λαμβανομένου. Καὶ οὐ θαυμαστὸν εἰ, ὦ ς προειρήκαμεν, πολλὰ ὢν ἀγαθά ὁ Σωτὴρ, ἐνεπινοούμενα ἔχει ἐν αὐτῷ πρῶτα, καὶ δεύτερα, καὶ τρίτα. Ὃ γοῦν Ἰωάννης ἐπήνεγκε φάσκων περὶ τοῦ Λόγου·... ἐν αὐτῷ ζωὴ ἦν· Вскоре затем идут слова: ἵνα κατὰ τὴν Σοφίαν κ. Τ. λ.
(стр. 227 пр. 3),... ἀναγκαῖον δὲ κ. τ. λ. (стр. 244 пр. 3)... ἡ σοφία. ὁ Θεὸς μὲν οὖν κ. τ. λ. (в настоящем примечании), и наконец, спустя несколько строк, — τάχα γὰρ κ. τ. λ. (стр. 243 пр. 1). Таким образом, смысл предшествующего — следующий: Как начало Христос есть Премудрость. «И неудивительно, если Спаситель, будучи,— как мы сказали выше,— множеством благ, имеет определения первого, второго и третьего порядка». Христос — не Премудрость только, но и Слово и жизнь, а это определения уже не примитивные. «Итак, Бог есть совершенно единое и простое, а Спаситель наш ради многого, так как Бог предложил Его в жертву умилостивления и начаток всего создания, становится многим». Но и это предшествующее имеет теснейшую связь со «сказанным выше», т. е. in Joh. t. 1, 11 p. 11. 12. 13; 40. 41 ὡς ὡραῖοι οἱ πόδες τῶν εὐαγγελιζομένων ἀγαθά (Isa. 52, 7). καὶ μὴ θαυμάση τις εἰ πληθυντικῶ ὀνόματι τῷ τῶν ἀγαθῶν τὸν Ἱησοῦν ἐξειλήφαμεν εὐαγγελίζεσθαι ἐκλαβόντες γὰρ τὰ πράγματα καθ' ὢν τὰ ὀνόματα κεῖται ἂ ὁ ϒἱὸς τοῦ Θεοῦ ὀνομάζεται, συνήσομεν πῶς πολλὰ ἀγαθά ἐστιν Ἰησοῦ ς ... Ἓν μὲν γὰρ ἀγαθόν ζωή, Ἱησοῦς δὲ ζωή. Καὶ ἔτερόν ἀγαθόν φῶς τοῦ κόσμου, φῶς τυγχάνον ἀληθιὸν,καὶ φῶς τῶν ἀνθρώπων ἅπερ πάντα ὁ ϒἱὸς εἶναι λέγεται τοῦ Θεοῦ. Καὶ ἄλλο ἀγαθόν κατ' ἐπίνοιαν παρὰ τὴν ζωὴν καὶ τὀ φώς, ἡ ἀλήθεια. Καὶ τέταρτον παρὰ ταῦτα ἡ... ὁδός... ἡ ἀνάστασις...