Учение Оригена о Св. Троице

Страница 113 из 157

282

Str. 5, 3, 654. προελθὼν δὲ ὁ Λόγος, δημιουργίας αἴτιος. Str. 7, 2, 833. πρωτουργὸς κινήσεως. Str. 5, 1, 647. ὁ γὰρ τοῦ Πατρὸς τῶν ὅλων Λόγος οὐχ οὗτος ἐστιν ὁ προφορικός, σοφία δὲ καὶ χρηστότης φανερωτάτη τοῦ Θεοῦ, δύναμίς τε αὖ παγκρατὴς καὶ τῷ ὄντι θεία· θέλημα παντοκρατορικόν. Из этих слов ясно, что Климент полемизирует не с тем представлением о Λόγος προφορικός, какое встречается у апологетов.

283

Str. 7, 2, 833. ἐστι δὲ τὸ ὡς ἀληθῶς ἄρχον τε καὶ ἡγεμονοῦν ὁ θεῖος Λόγος... ἡ τοῦτου πρόνοια. Ibid. 831. ἣ τὰ πάντα διατάσσεται κατὰ τὸ θέλημα τοῦ Πατρὸς, καὶ τὸ πᾶν ἄριστα οἰακίζει. Ibid. 832. ὁ πάντων Κύριος, καὶ μάλιστα ἐξυπηρετῶν τῷ τοῦ ἀγαθοῦ καὶ παντοκράτορος θελήματι Πατρός. Str. 2, 2, 431. ὁ δὲ αὐτὸς μακρὰν ὤν, ἐγγυτάτω βέβηκε, θαῦμα ἄῤῥητον, Θεὸς ἐγγίζων ἐγώ, φησί Κύριος (Jerem. 23, 23)· πόῤῥω μὲν κατ' οὐσίαν πῶς γὰρ ἂν συνεγγίσαι ποτὲ τὸ γεννητὸν ἀγεννήτω,Ἐγγυτάτω δὲ δυνάμει, ἣ τὰ πάντα ἐγκεκόλπισται. καὶ δὴ πάρεστιν ἀεὶ τῆ τε ἐποπτικῆ, τῆ τε εὐεργετικῆ, τῆ τε παιδευτικῆ ἁπτομένη ἡμῶν δυνάμει δύναμις τοῦ Θεοῦ .

284

Cfr. Str. 5, 1, 647, (стр. 77 пр. 4). Str. 7, 2, 833. δύναμις οὖν πατρική ὑπάρχων, ῥαδίως περιγίνεται ὧν ἂν ἐθέλπ, οὐδὲ τὸ μικρότατον ἀπολείπων τῆς ἑαυτοῦ διοικήσεως ἀφρόντιστον. Ibid, πᾶσα δὲ ἡ τοῦ Κυρίου ἐνέργεια ἐπὶ τὸν παντοκράτορα τὴν ἀναφορὰν ἔχει, καὶ ἐστιν, ὡς εἰπεῖν, πατρική τις ἐνέργεια ὁ ϒἱός. Сродство этого воззрения с философскими представлениями очевидно. Сын есть πατρική ἐνέργεια, νοῦς у Плотина называется ἡ πρώτη ἐνέργεια. Бог, по Филону, не имеет отношения к чему-нибудь и воздействует на мир чрез посредство сил Своих (δυνάμεις). См. стр. 34 пр. 2; стр. 11 пр. 1. То значение, которое Климент придает различию происшедшего (рожденного) и нерожденного, также напоминает Филона (см. стр. 11 пр. 1) и вместе с тем заставляет предполагать, что Климент не без цели определяет Логос не только как безначальное начало (ἀρχή), но и как начаток всего существующего (ἀπαρχὴ τῶν ὄντων Str. 7, 1, 829); может быть, с точки зрения Климента, это — подробность, поясняющая посредническое служение Слова. Но если это предположение и справедливо, то все же нелегко решить, насколько преднамеренны такие выражения Климента, как (Str. 5, 14, 699) «ή σοφία ἡπρωτόκτιστος τῷ Θεῷ», (in epist. 1. Ioh. adumbr. p. 999) «hae namque primitivae virtutes (Filius et S.

Spiritus) ас primo creatae (πρωτόκτιστοι?) immobiles exsistentes secundum substantiam et cum subjectis angelis et archangelis, cum quibus vocantur aequivoce, diversas operationes efficiunt». Cfr. Redepenning, I, 110. Photii cod. 109. τὸν ϒἱὸν εἰς κ τ ί σ μ α κατάγει (sc. Clemens). Впрочем, Климент там же говорит и то, что «Verbum, h. е. Filius Dei secundum aequalitatem substantiae unum cum Patre consistit, sempiternum est et infectum»; но эти слова можно считать вставкою (doctrina purificata) переводчика Кассиодора. Vid. Migne, Patrol, s. gr. t. 9. col. 730.

285

Paed. 1, 9, 150. ὥστε ἀγαθός μὲν ὁ Θεὸς δι' ἑαυτὸν, δίκαιος δὲ ἤδη δι' ἡμᾶς· καὶ τοῦτο ὄτι ἀγαθός. τὸ δίκαιονδὲ ἡμῖν διὰ τοῦ Λόγου ἐνδείκνυται τοῦ ἑαυτοῦ ἐκεῖθεν ἄνωθεν, ὅθεν γέγονε πατήρ· πρὶν γὰρ κτίστην γενέσθαι... ἀγαθόςἦν καὶ διὰ τοῦτο καὶ δημιουργὸς εἶναι καὶ πατὴρ ἠθέλησεν· καὶ ἡ τῆς ἀγάπης ἐκείνης σχέσις, δικαιοσύνης γέγονεν ἀρχή. Ibid, καὶ ὁ αὐτὸς δίκαιος καὶ ἀγαθός, ὁ ὄντως Θεός. Paed. 1, 8, 142. καταφανὲς τὸ συμπάντων Θεὸν ένα μόνον εἶναι, ἀγαθὸν, δίκαιον, δημιουργόν, ϒἱὸν ἐν Πατρί. Ibid. 140. ὁ γὰρ ἱστάς τοὺς μὲν ἐκ δεξιῶν, τοὺς δὲ ἐξ εὐωνύμων, καθὸ μὲν Πατὴρ νοεῖται, ἀγαθός ὤν, αὐτὸ μόνον κέκληται ἀγαθός καθὸ δὲ ϒἱός, ὤν ὁ Λόγος αὐτοῦ, ἐν τῷ Πατρί ἐστι , δίκαιος προσαγορεύεται ἐκ τῆς πρὸς ἄλληλα (судя потому, что Бог — δίκαιος δι' ἡμᾶς,можно было бы ожидать здесь слова «ἀλλὰ», и тогда мысль текста была бы понятнее) σχέσεως· ἀγάπης ἰσότητι μεμετρημένον ὄνομα δυνάμεως.

286

Str. 5, 13, 697. τοὺς εἰς προφητείαν κεχρισμένους, τοὺς μὲν παῖδας Θεοῦ ἀνηγορευμένοῦς, τὸν δὲ Κύριον, ϒἱὸν ὄντα γνήσιον. Paed. 1,5, 112. ὢ τοῦ μεγάλου Θεοῦ, ώ τοῦ τελείου παιδίου. Paed. 1,6, 113. τὸν Λόγον τέλειονἐκ τελείου φύντα τοῦ Πατρὸς.

287

См. стр. 81 пр. 5.

288

Cohort, ad gent. с. 10. p. 86. ὁ θεῖος Λόγος, ὄντως Θεός, ὁ φανερώτατος ὃ τῷ Δεσπότη τῶν ὅλων ἐξισωθείς· Str. 7, 2, 831. κράτιστον μὲν ἐν γῆ ἄνθρωπος ό θεοσεβέστατος, κράτιστον δὲ ἐν οὐρανῶ ἄγγελος, πλησιαίτερον κατὰ τόπον καὶ ἤδη καθαρώτερον τῆς αἰωνίου καὶ μακαρίας ζωῆς μεταλαγχάνων. Τελειωτάτη δὴ καὶ ἀγιωτάτη... καὶ βασιλικωτάτη, καὶ εὐεργετικωτάτη ἡ ϒἱοῦ φύσις, ἡ τῷ μὁνω παντοκράτορι προσεχεστάτη. Αὕτη ἡ μεγίστη ὐπεροχή, ἡ τά πάντα διατάσσεται κ. τ. λ.

289

Леммер (р. 60) замечает, впрочем: caeterum natura maxime regia, principalis, perfectissima et sanctissima nonne Deo ipsi non solum propinquissima est, verum etiam eadem atque illius? Credo.

290

Dorner, I, 443. Anmerk. Den Namen Θεὸς hat er (Λόγος) unzühligemale bei Clemens, der freilich nicht ganz sparsam mit diesem Worte umgeht. Jedoch wenn Geschöpfe ihm Götter heissen, heissen sie so nur um der Theilnahme am Logos willen. Str. 7, 2, 831. τούτω (τώ Λόγῳ) πᾶσα ὑποτέτακται στρατιὰ ἀγγέλων τε καὶ Θεῶν.

291

Paed. 3, 12, 311. αίνοῦντας ἐχαριστεῖν τῷ μόνω Πατρὶ καὶ ϒἱῶ, ϒἱῶ καὶ Πατρί, παιδαγωγῶ καὶ διδασκάλω ϒἱῶ, σὺν καὶ τῷ ἁγίω Πνεῦματι.

292

Paed. 1, 8, 135. οὐδὲν ἄρα μισεῖται ὑπὸ τοῦ Θεοῦ. ἀλλ' οὐδὲ ὑπὸ τοῦ Λόγου· ἐν γὰρ ἄμφω, ὁ Θεός ὄτι εἶπεν, ἐν ἀρχή ὁ Λόγος ἦν ἐν τῷ Θεώ· καὶ Θεὸς ἦν ὁ Λόγος. Cfr. Paed. 1, 8, 142 (см. стр. 78 пр. 2).

293

Paed. 1, 6, 123. εἰς μὲν ὁ τῶν ὅλων Πατήρ· εἰς δὲ καὶ ὁ τῶν ὅλων Λόγος, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἕν, καὶ τὸ αὐτὸ πανταχοῦ· μία δὲ μόνη γίνεται γὰρ μὴ τηρ παρθένος.

294

Str. 5, 14, 710. В словах Платона (epist. 2. ad Dionys): «περί τὸν πάντων βασιλέα πάντα ἐστί. δεύτερον δέ, περὶ τὰ δεύτερα, καὶ τρίτον περὶ τὰ τρίτα»

295

Климент видит указание на Св. Троицу. Οὐκ ἄλλως ἔγωγε ἐξακούω ἡ τὴν άγίαν Τριάδα μηνύεσθαι· τρίτον μὲν γὰρ εἶναι τὸ ἅγιον Πνεῦμα- τὸν ϒἱὸν δὲ δεύτερον.

296

adv. Prax. (Migne, Patr. s. lat. t. 2. Tertull. opp. t. 2) c. 5 col. 159. Sed quia duos unum volunt esse, ut idem Pater et Filius habeatur, oportet et totum de Filio examinari, an sit, et qui sit, et quomodo sit, et ita res ipsa formam suam scripturis et interpretationibus earum patrocinantibus vindicabit. Aiunt quidem et Genesim in hebraico ita incipere: «In principio Deus fecit sibi Filium». Hoc ut firmum non sit, alia me argumenta deducunt ab ipsa Dei dispositione, qua fuit ante mundi constitutionem, adusque Filii generationem.

297

adv. Prax. c. 5 col. 160. Ante omnia enim Deus erat solus, ipse sibi et mundus et locus et omnia (cfr. c. 16 col. 175. Pater ille Altissimus, in quo omnis locus, non ipse in loco; qui universitatis extrema linea est). Solus autem, quia nihil aliud extrinsecus praeter ilium. Caeterum ne tunc quidem solus; habebat enim secum, quam habebat in semetipso, rationem suam scilicet. Rationalis etiam Deus, et ratio in ipso prius; et ita, ab ipso omnia. Quae ratio sensus ipsius est (Dorner: «Diese Vernunft ist seine Intelligenz». Meier, I, 84. «Sein Sinn, als Princip seiner Innerlichkeit und Personlichkeit; Gott ist nicht blosses Sein, sondern wesentlich Selbstbewusstsein»). Hanc graeci Λόγον dicunt, quo vocabulo etiam sermonem appellamus. Ideoque jam in usu est nostrorum, per simplicitatem interpretationis, sermonem dicere in primordio apud Deum fuisse; cum magis rationem competat antiquiorem haberi; quia non sermonalis a principio, sed rationalis Deus etiam ante principium; et quia ipse quoque sermo ratione consistens, priorem earn ut substantiam suam ostendat. Tamen et sic, nec (al. nihil) interest. Nam etsi Deus nondum sermonem suum miserat, proinde eum cum ipsa et in ipsa ratione intra semetipsum habebat, tacite cogitando et disponendo secum quae per sermonem mox erat dicturus.

Cum ratione enim sua cogitans atque disponens, sermonem earn efficiebat, quam sermone tractabat (Dorner: «in Bewegung setzte»).

298

Ibid. Idque quo facilius intelligas, ex te ipso ante recognosce, ut ex imagine et similitudine Dei (Gen. 1, 26), quam habeas et tu in temet ipso rationem, qui es animal rationale, a rationali scilicet artifice non tantum factus, sed etiam ex substantia ipsius animatus. Vide cum tacitus tecum ipse congrederis, ratione hoc ipsum agi intra te, occurrente ea tibi cum sermone ad omnem cogitatus tui motum, et ad omnem sensus tui pulsum. Quodcunque cogitaveris, sermo est; quodcunque senseris, ratio est. Loqua-ris illud in animo necesse est; et dum loqueris, conlocutorem pateris sermonem, in quo mest haec ipsa ratio, qua cum eo cogitans loquaris, per quem loquens cogitas. Ita se-cundus quodammodo in te est sermo, per quem loqueris cogitando, et per quem cogitas loquendo. Ipse sermo alius est. Quanto ergo plenius hoc agitur in Deo, cujus tu quoque imago et similitudo censeris, quod habeat in se etiam tacendo rationem, et in ratione sermonem? Possum itaque non temere praestruxisse, et tunc Deum ante universitatis constitutionem solum non fuisse, habentem in semetipso proinde rationem, et in ratione sermonem, quem secundum a se faceret agitando se.

Претензии к содержанию