Учение Оригена о Св. Троице

Страница 112 из 157

258

adv. h. 4, 20 1. (см. стр. 69 пр. 2). 5, 6, 1,5, 1,3.

259

adv. h. 4, 7, 4. ministrat ei ad omnia sua progenies et figuratio sua, i. e. Filius et Spiritus, Verbum et Sapientia.

260

adv. h. 2, 30, 9. см. стр. 69 пр. 2.

261

adv. h. 4, 17; 2, 30, 9. quoniam autem et sapientia, quae est Spiritus, erat apud eum (Patrem) ante omnem constitutionem, per Solomonem ait: Dominus sapientia fundavit terram etc.

262

adv. h. 4, 14, 1. igitur initio non quasi indigens Deus hominis plasmavit Adam... Non enim solum ante Adam, sed et ante omnem conditionem glorificabat Verbum Patrem suum, manens in eo, et ipse a Patre glorificabatur.

263

Между сочинениями Климента (Migne, S. G. t. 8—9) есть «Excerpta ex scriptis Theodoti» (Έκ τῶν Θεοδότου καὶ τῆς ανατολικῆς καλούμενης διδασκαλίας κατὰ τοὺς Οὐαλεντίνου χρόνοῦς ἐπιτομαί). В этом Феодоте Неандер и Дорнер (I, 505) узнают Феодота менялу, но Леммер (Laemmer, Clementis alex. de Λόγῳ doctrina. Lips. 1855. p. 10) пишет: de Theodoto isto nihil certi traditum est; liber ipse continet Valentini et Basilidis opiniones gnosticas.

264

Paedag. 1. 3. c. 12. p. (edit. Potteri) 310. ὁ μόνος διδάσκαλος, ἀγαθοῦ Πατρὸς ἀγαθὸν βούλημα, σοφία γνήσιος, ἁγίασμα γνώσεως... Πάντα ὁ Λόγος καὶ ποιεῖ, καὶ διδάσκει, καὶ παιδαγωγεῖ. Paed. 1, 7, 132. παιδαγωγὸς τῆς ἀνθρωπότητος. Вдаваясь в изложение учения Климента о Логосе в Его отношении к миру, мы, конечно, отступаем от своей программы, в которую входит обозрение учения только о Троице имманентной. Эта непоследовательность имеет свое оправдание в том, что Климент был учителем Оригена и притом таким, влияние которого вне спора, так как некоторые пункты учения Климента повторяются Оригеном; следовательно, учение первого должно быть изложено с возможной полнотой. Далее, учение Климента о Логосе открывающемся содержит в себе такие элементы, которые, вероятно, должны характеризовать и Его онтологическую сторону; но выделить их из учения об откровении Слова и сгруппировать в учение о Троице имманентной едва ли возможно.

265

Strom. 4, 25, 635. (p. ed. Paris. 537). ὁ μὲν οὖν Θεός, ἀναπόδεικτος ὤν, οὐκ ἐστιν ἐπιστημονικός.

266

Str. 5, 12, 695. ναὶ μὴν ὁ δυσμεταχειριστότατος περὶ Θεοῦ λόγος, οὖτός ἐστιν. ἐπεὶ γὰρ ἀρχή παντὸς πράγματος δυσεύρετος, πάντως που ἡ πρώτη καὶ πρεσβυτάτη ἀρχή δύσδεικτος, ἥτις καὶ τοῖς ἄλλοις ἄπασιν αἰτία τοῦ γενέσθαι καὶ γενομένοῦς εἶναι. Ibid. 696. οὐδὲ ἐπιστήμηλαμβάνεται τῆ ἀποδεικτικῆ· αὐτῆ γὰρἐκ προτέρων καὶ γνωριμωτέρων συνίσταται, τοῦ δὲ ἀγεννήτου οὐδὲν προῦπάρχει.

267

Str. 5, 11, 689. οὔκουν ἐν τόπω τὸ πρῶτον αἴτιον, ἀλλ' ὑπεράνω καὶ τόπου, καὶ χρόνου, καὶ ὀνόματος, καὶ νοήσεως. Str. 5,12, 695. πῶς γὰρ άν εἴη ὀητόν, ὃ μὴ τε γένος ἐστί, μὴ τε διαφορά, μὴ τε εἶδος, μὴ τε ἄτομον, μὴ τε ἀριθμός· ἀλλὰ μὴ τε συμβεβηκός τι, μηδὲ ὧ συμβέβηκέ τι; Οὐκ ἂν δὲ ὅλον εἴποι τις αὐτὸν ορθώς- ἐπὶ μεγέθει γὰρ τάττεται τὸ ὅλον, καὶ ἐστι τῶν ὅλων πατήρ. Οὐδὲ μὴν μέρη τινὰ αὐτοῦ λεκτέον ἀδιαίρετον γὰρ τὸ έν- διὰ τοῦτο δὲ καὶ ἄπειρον, οὐ κατὰ τὸ ἀδιεξήτητον. (leg. ἀδιεξήγητον) νοούμενον, ἀλλὰ κατὰ τὸ ἀδιάστατον καὶ μὴ έχον πέρας.

268

Str. 5, 12, 695. ἀσχημάτιστος. τὰ γὰρ λεγόμενα ἢ ἐκ τῶν προσόντων αὐτοῖς ὁητά ἐστιν, ἢ ἐκ τῆς πρὸς ἄλληλα σχέσεως- οὐδὲν δὲ τούτων λαβεῖν οἷόν τε περὶ τοῦ Θεοῦ . ἀλλ' οὐδὲ ἐπιστήμη λαμβάνεται κ. τ. λ.

269

Str. 2, 2, 431. ἀνάγει ἡ μάθησις... ἐπὶ τὸν ἡγεμόνα τοῦ παντὸς, δυσάλωτόν τι χρῆμα καὶ δυσθήρατον, ἐξαναχωροῦν ἀεὶ καὶ πόῤῥω ἀφιστάμενον τοῦ διώκὄντος... εἰς τὸν γνόφον, οὐ ἦν ἡ φωνὴ τοῦ Θεοῦ, εἰσελθεῖν βιάζεται (ό Μωυσῆς), τουτέστιν, εἰς τὰς ἀδύτους καὶ ἀειδεῖς περὶ τοῦ ὄντος εννοίας.

270

Str. 7, 1, 829. τὸν Πατέρα τῶν ὅλων... οὐκ ἔτι φωνὴ παραδιδόμενον (Str. 5, 12, 695. ἀνωνόμαστον), σεβάσματι δὲ καὶ σιγῆ μετὰ ἐκπλήξεως ἁγίας σεβαστόν, καὶ σεπτὸν κυριώτατα.

271

Str. 5, 12, 695. κἂν ὀνομάζωμεν αὐτὸ ποτε οὐ κυρίως· καλοῦντες ἤτοι ἕν, ἢ τἀγαθὸν, ἢ νοῦν, ἢ αὐτὸ τὸ ὄν, ἢ Πατέρα, ἢ Θεόν, ἢ δημιουργόν, ἢ Κύριον, οὐχ ὡς ὄνομα αὐτοῦ προφερόμενοι λέγομεν, ὑπὸ δὲ ἀπορίας ὀνόμασι καλοῖς προσχρώμεθα, ἵν' ἔχη ἡ διάνοια, μὴ περὶ ἀλλὰ πλανωμένη, ἐπερείδεσθαι τοῦτοις· οὐ γὰρ τὸ καθ' ἕκαστον μηνυτικὸν τοῦ Θεοῦ, ἀλλὰ ἀθρόως ἅπαντα ἐνδεικτικά τῆς τοῦ παντοκράτορος δυνάμεως.

272

Str. 5, 11, 689. ἡ μὲν γὰρ ξήτησις αόρατος, ἡ χάρις δὲ τῆς γνώσεως παρ' αὐτοῦ διὰ τοῦ ϒἱοῦ. 5, 12, 696. λείπεται δὴ θεία χάριτι καὶ μόνω τῷ παρ' αὐτοῦ Λόγῳ τὸ ἄγνωστον νοεῖν. Str. 4, 25, 635. ὁ δὲ ϒἱὸς σοφία τέ ἐστι καὶ ἐπιστήμη, καὶ ἁλήθεια, καὶ ὅσα ἀλλὰ τούτω συγγενή. Str. 7, 2, 831. ὅλος νοῦς. Str. 5, 3, 654. ἡ δὲ ἰδέα έννόημα τοῦ Θεούὅπερ οί βάρβαροι Λόγον εἰρήκασι τοῦ Θεού.

273

Str. 4, 25, 635. (p. Paris. 537). ὁ μὲν οὖν Θεὸς οὐκ ἐστιν ἐπιστημονικόςὁ δὲ ϒἱὸς σοφία τέ ἐστι κ. τ. α. καὶ δὴ καὶ ἀπόδειξιν ἔχει, καὶ διέξοδον- πᾶσαι δὲ αἱ δυνάμεις Πνεύματος, συλλήβδην μὲν ἐν τι πράγμα γενόμεναι, συντελοῦσιν εἰς τὸ αὐτό, τὸν ϒἱόνἀπαρέμφατος δὲ ἐστι τῆς περὶ ἑκάστης αὐτοῦ τῶν δυνάμεων ἐννοίας. καὶ δὴ οὐ γίνεται ἀτεχνῶς ἐν ὡς ἕν, οὐδὲ πολλὰ ὡς μέρη ὁ ϒἱός, ἀλλ' ὡς πάντα ἔνἔνθεν καὶ πάντα· κύκλος γὰρ ὁ αὐτὸς πασῶν τῶν δυνάμεων είς ἓν εἰλουμένων καὶ ἑνουμένων· διὰ τοῦτο καὶ «Α καὶ Ω» ὁ Λόγος εἴρηται· οὐ μόνου τὸ τέλος ἀρχή γίνεται. В этом воззрении есть черты, напоминающие Плотина; впрочем, непосредственным источником этого взгляда для Климента мог служить и Платон. Plotin. 5, 1, 8; 1, 105. ὁ παρὰ Πλάτωνι Παρμενίδης ἀκριβέστερον λέγων διαιρεῖ ἀπ' ἀλλήλων τὸ πρῶτον ἕν, ὃ κυριώτερον ἕν, καὶ δεύτερον ἐν πολλὰ λέγων καὶ τρίτον ἓν καὶ πολλά. На этом своеобразном взгляде на Логос как объединяющее начало Климент строит оригинальное определение веры и неверия: вера — единство, неверие — рознь. Str. 4, 25, 635 (537). διὸ δὴ καὶ τὸ εἰς αὐτὸν (τόν Λόγον) καὶ δι' αὐτοῦ πιστεῦσαι μοναδικόν ἐστι γενέσθαι, ἑνούμενον ἐν αὑτῷ· τὸ δὲ ἀπιοτῆσαι διστάσαι ἐστί, καὶ διαστῆναι, καὶ μερισθῆναι. Этот практический вывод из определения Логоса показывает, что оно имеет немаловажное значение для Климента.

274

Str. 5, 11, 689. ἐπὶ τὴν πρώτην νόησιν προχωροῦντες δι' ἀναλύσεως... ἀφελόντες μὲν τοῦ σώματος τὰς φυσικὰς ποιότητας, περιελόντες δὲ τὴν εἰς τὸ βάθος διάστασιν· εἶτα, τὴν εἰς τὸ πλάτος καὶ ἐπὶ τοῦτοις τὴν εἰς τὸ μῆκος· τὸ γὰρ ὑπολειφθέν ἐστι σημεῖον μ ο ν ά ς , ὡς εἰπεῖν, θέσινἔχουσα· ἧς ἐάν περιέλωμεν τὴν θέσιν, νοεῖται μ ο ν ά ς . Εἰ τοίνυν ἀφελόντες πάντα ὅσα πρόσεστι τοῖς σώμασι καὶ τοῖς λεγομένοις ἀσωμάτοις, ἀπιῤῥίψωμεν εαὐτοῦς εἰς τὸ μέγεθος τοῦ Χριστοῦ· κἀκεῖθεν εἰς τὸ ἀχανὲς ἀγιότητι προΐοιμεν, τῆ νοήσει τοῦ Παντοκράτορος ἁμηγέπη προσάγοιμεν, οὐχ ὃ ἐστι ν, ὃ δὲ μὴ ἐστι γνωρίσαντες.

275

Cohort, ad gent. с. 9. p. 72. ἡ ἀγαθή μονάς.

276

Str. 4. 23, 633. ἑνὸς ὄντος τοῦ Θεοῦ κατὰ τὴν ἀμετάτρεπτον τοῦ ἀεὶ «θεῖν» τὰ ἀγαθά ἕξιν. Str. 6, 16, 813. ἀγαθός γὰρ ὤν, εἰ παύσεταί ποτε ἀγαθοεργῶν, καὶ τοῦ Θεὸς εἶναι παύσεται· ὅπερ οὐδὲ εἰπεῖν θέμις.

277

Paed. 1, 9,150. ἀγαθός μὲν ὁ Θεὸς δι' ἑαυτὸν, δίκαιος δὲ ἤδη δι' ἡμᾶς· καί τοῦτο ὄτι ἀγαθός... πρὶν γὰρ κτίστην γενέσθαι, Θεὸς ήν, ἀγαθός ήν· καὶ διὰ τοῦτο καὶ δημιουργὸς εἶναι καὶ Πατὴρ ἠθέλησεν.

278

Str. 7, 7, 855. οὔτε γὰρ ὁ Θεὸς ἄκων ἀγαθός, ὄν τρόπον τὸ πύρ θερμαντικόν- ἑκούσιος δὲ ἡ τῶν ἀγαθῶν μετάδοσις αὑτῷ.

279

Str. 7, 2, 832. τοῦ Θεοῦ, τοῦ πρὸ καταβολής κόσμου συμβούλου γενομένου τοῦ Πατρὸς. αὐτῆ γὰρ ἦν σοφία... δύναμις γὰρ τοῦ Θεοῦ ὁ ϒἱός.

280

Str. 5, 14, 710. ϒἱός... δι' οὗ πάντα ἐγένετο κατὰ βοήληςιν τοῦ Πατρὸς.

281

Str. 7, 1, 829. τὸ πρεσβύτερον ἐν γενέσει, τὴν ἄχρονον καὶ ἅναρχον ἀρχὴν τε καὶ ἀπἀρχὴν τῶν ὄντων, τὸν ϒἱόν. 7, 2, 832. ἀνάρχως γενομένος... ὁ ϒἱὸς ἅτε πρὸ πάντων τῶν γενομένων ἀρχικώτατος Λόγος τοῦ Πατρὸς καὶ σοφία αὐτοῦ. 6, 16, 810. πρὸ πάντων τῶν ὄντων τῷ Παντοκράτορι γεγονέναι τὴν σοφίαν. 6, 7, 769. ἔν μὲν τὸ ἀγέννητον, ὁ παντοκράτωρ Θεός, ἐν δὲ καὶ τὸ προγεννηθέν, δι' οὐ τὰ πάντα ἐγένετο. Str. 7, 3, 837 (708). Λόγος αἰώνιος. Таковы наиболее возвышенные выражения Климента о вечности Слова; в доказательство совечности Слова Отцу ссылаются (Томазиус) на выражение еще более сильное. Str. 5, 1, 643. οὐ μὴν οὐδὲ ὁ Πατὴρ ἄνευ ϒἱοῦ· ἅμα γὰρ τῷ Πατὴρ ϒἱοῦ Πατήρ. Возможно, конечно, что Климент соединял с этими словами и онтологический смысл; но в контексте речь идет только о познании. 1. с. ἤδη δὲ οὔτε ἡ γνῶσις ἄνευ πίστεως, οὔθ' ἡ πίστις ἄνευ γνώσεως. οὐ μὴν κ. τ. λ. καὶ ἵνα τις πιστεύση τῷ ϒἱῶ, γνῶναι δεῖ τὸν Πατέρα, πρὸς ὄν καὶ ὁ ϒἱός...ἐκ πίστεως γὰρ εἰς γνῶσιν διὰ ϒἱοῦ Πατήρ. Что рождение Слова не имеет пространственного характера, об этом Климент нигде не говорит прямо, но это предполагается само собою, так как Логос выше пространственных определений. Str. 7, 2, 831. ὁ ϒἱὸςτοῦ Θεοῦ· οὐ μεριζόμενος, οὐκ ἀποτεμνόμενος, οὐ μεταβαίνων ἐκ τόπου εἰς τόπον, πάντη δὲ ὢν πάντοτε, καὶ μηδαμῆ περιεχόμενος.

Претензии к содержанию