Еретики

БЭЛГЭ ХҮНДЭХЭ — Эрэ хүнэй бэлгэ хүндэдэг заншал олон ара-дай дунда таранхай байгаа. Бурхан шэлэһэн арадтайгаа Хэлсээ батална. Хэлсээнэйнь гэршэ болгон, эртын Израильда эрэ хүнэй бэлгын хушалта арһые таһа отолхо ёһотой байгаа. Иүдейнүүдэй ёһоор, нарай хүбүүнэй түрэһөөр наймадахи хоногто иимэ заншал бүтээгдэдэг.

ГАШУУДАЛАЙ ХУБСАҺАН — Израильда гашуудалай хубса-һан ямаанай шэрүүн хилгааһаар хэгдэдэг байгаа. Эртын Зүүн зүгэй оронуудта ямаануудынь булта хара-хүрин гү, али хаб хара зүһэтэй байһан тула эдэ гашуудалайншье хубсаһан хара гү, али хара-хүрин байдаг бэлэй (Эхинэй эхин 30: 32-35). Бүри эртэ урда сагта Зүүн зүгэй орондо ямаанай нооһоор оёһон хубсаһан юрын лэ байһан юм. Библиин үедэхи сагта майхан ба хибэс нэхэдэг бай-гаа. Ямаанай шэрүүн хилгааһан хубсаһа үмдэхэдөө хүн угаа ехэ гашуудалаа мэдүүлжэ, хэн нэгэнэйгээ наһа бараһые тэмдэглэнэ. Яковто хүбүүншни наһа бараа гэжэ дуулгахадань, тэрэ үмдэжэ ябаһан хубсаһаяа удара татажа, хара нооһон бүһэлүүбшэ үмдэнэ (Эхинэй эхин 37:34).

НАНГИН — Дэлхэйн олон шажанда нангин гэһэн ойлгосо ондо ондоо байдаг. Ехэнхидээ нангин гэжэ ойлгосые хүнүүдтэ, газарта болон ёһололдо няажа, шэдитэ, нюуса, аймшагтай хүсэтэй болгожо сээрлэдэг. Иимэ удхатай нангин гэһэн ойлгосо Бурханда гү, али Һүнэһэндэ хабаатай бэшэ. Иимэ юумэнтэй хүнэй ушарбал, айм-шагтай, аюултай нэгэ талаараа; нүгөө талаараа, энээнһээ зайлажа шадахагүй, тиимэһээ хүндэ заабол хамгаалта хэрэгтэй. Иигэжэ нангин гэжэ ойлгосо нангин бэшэ, юрын юумэнһээ илгагдана. Библи дотор эгээл гол ойлгосо хадаа Бурханай илгаа, үнэн дээрээ гансал Бурхан нангин гэжэ хэлэнэ. Бурханай нангиниинь хүнһээ ондоо, хүн өөрынгөө нангин бэшые, ахир хүсэгүйе, бузартайгаа ойлгодог. Хүн Бурханай нангиниие ойлгожошье байгаа һаа, Бур-ханда дүтэлжэ өөр тухайгаа һануулдаг: Бурхан гансал өөрынгөө шэлэгдэмэл арад дотор нангин (Иехез. 39:7). Тиимэһээ нангин шэнжэ Израилиин лэ Бурханай шэнжэ болоно. Бэшэ бурхад — хү-нэй һанаанай. Нангин шэнжэ гээшэ харилсаанай ойлгосо. Бурхан үнэн сэхэ ябадалаараа (Ис. 5:16), хүлисэдэгөөрөө (Ос. 11:9), юртэм-сые бии болгоһоороо (Иехез. 20:41) болон абарадагаараа (Иехез. 39:27) бэеэ мэдүүлнэ. Нангин шэнжэ ганса шүтэлгөөр дүүрэдэггүй, Библи дотор бүхы дэлхэйгээр таража, бүхы юумэндэ, хүнүүдтэ болон түүхэдэшье тарахадань, булта нангин шэнжэтэй болохо еһотой. Бурханай ордон нангин (Иехез. 45:3), юундэб гэхэдэ, энэ Бурханай гэр байра (Иехез. 20:39), Сион хада (Соф.

3:11), Иеру-салим хото (Ис. 52:1), эндэ тэрэ ордон ба хада, баһа орон нютаг Бурханай шэлэһэн арадтаа үгэһэн зүйл болоно. Бурханай шэрээ нангин (Египедһээ гаралга 30:10), тэндэ байһан аяга табаг (Лев. 8:11), үргэл (Лев. 6:18), хилээмэн (1Сам. 21:5), санаартад (Египедһээ гаралга 29:1) үмдэжэ ябаһан хубсаһатайгаа хамта, тиихэдэ санзай, арса, үнэртэ тоһон (Египедһээ гаралга 30:25) — бултадаа нангин. Израилиин бүхы арад нангин шэнжэтэй (Иоиль 2:16), гарагай долоодохи хоног нангин (Эхинэй эхин 2:3), баярай наадан (Ис. 30:29), тиихэдэ масаг үдэр (Иоиль 1:14) нангин.

НАНГИН ҺҮЛДЭ — Һүлдэ гэжэ еврей үгэ анхан түрүүн «һалхин, һэбшээн» гэһэн удхатай байгаа. Бурхан анхан Өөрынгөө бүтээлдэ (хүндэ, амитанда) амисхал — Нангин Һүлдэ тэмдэгээ үгэжэ, тэрэ-нээ ходо дэмжэнэ гэжэ ойлгохо хэрэгтэй. Бурханай Нангин Һүлдэ зарим хүндэ тусхай нүлөө үзүүлдэг: хүн дээрэ буужа, хүниие ямар нэгэн үйлэ бүтээлгэдэг. Лүндэншэд онго оруулжа, эндэ-тэндэ ябажа байһаниинь үзэгдэхэ. Бурханай Нангин Һүлдын хүн дээрэ буубалнь, энэнь Бурханда дүтэлһэнэй онсо тэмдэг болоно. Арад зомнай бүгэдэ Бурханай Нангин Һүлдээр дүүрэхэ гэжэ «Эртын Хэлсээнэй» лүндэншэд номнодог байгаа.

НҮГЭЛ — Бурхантай хэлсээ эбдэлгэ гэһэн ойлгосо болоно. «Эртын Хэлсээн» соо нүгэл гээшэ муу ябадал, амитаниие алалга болон худал хэлэлгэ; Бурханай зорилгодо эсэргүү үйлэ хойшолол болон үхэл эбдэрэл асаралга (Эхинэй эхин 3:22; 4:8; 6:5; 8:2). Нүгэлтэ ябадал тухай үгүүлэлдэ (Эхинэй эхин 3) муу юумэн ондоо тээһээ ерэнэ, гансал хүсэниинь хүнэй дэргэдэ ерэхэдээ улам хүсэтэй боложо, тэрээндэ нүлөөлнэ. Хэрбээ хүн хүсэндэнь булигдаашьегүй һаа, үгэдэнь орожо булигдаха. Энэ хадаа — нүгэл. Нүгэл — өөрынгөө Бурханда бэшэ, харин ондоо хүсэндэ булигдалга, Бурханда эсэр-гүү ябадал. «Эхинэй эхин» гэжэ ном соо нүгэл зургаан янзатай:

1. хохидол үзүүлһэн муу үйлэ (Эхинэй эхин 3:5, 22; 4:7; 6:5; 8:21);

2. хүсөөр эдлэлгэ (Эхинэй эхин 4:8, 10; 6:11; 9:5; 34:2); 3. худал ба муу мэхэ (Эхинэй эхин 3:4, 7; 9:21-23; 27:35; 31:33; 39:12-20);

4. үнэн сэхэ бэшэ ябадал (Эхинэй эхин 18:17-32; 19:4-11; 34:5-7);

5. бодомжогүй ябадал (Эхинэй эхин 34:7); 6. ёһололые бузарлалга (Эхинэй эхин 7:2, 8; 8:21). Хүн гээшэ муу юумэ хэхэһээ түбэгшээ-дэггүй гэжэ «Эртын Хэлсээн» харуулна (Эхинэй эхин 6:5-6; 8:21) Хүнэй нүгэл хэлгэ өөрынь һула, холборхой, тогтууригүй занһаа болодог. Нүгэл зэм хоёрой нягта холбоое тон үнэншэмөөр нэгэ үгүүлгэ харуулна (Эхинэй эхин 3:7-13): эндэ Адам Ева хоёр зэмээ гэнтэ ойлгожо, нүгэл хэһэнээ мэдэрнэ, энэ зэмынь хүндэ ашаан боложо, нүгэлтэниие дарана (Эхинэй эхин 4:13). Үхэл гээшэ нү-гэлэйл шалтагаан (Эхинэй эхин 3:3; 20:3). Зэмэнь эгээл түрүүн нүгэлшэн дээрэ бууна, харин бүхы зоной ухаагаар, нүгэл гээшэ хүнэй үхэлөөр дүүрэдэг бэшэ, бүхы холо ойрые бузарладаг (Эхи-нэй эхин 14:13). Нүгөө талаараа Бурхан хүнэй нүгэлые аша туһа болгожошье болохо (Эхинэй эхин 50:20).

ТАХИЛШАН — Эртын Хэлсээндэ тусхай эрхэтэй, угтай зон Бурханда мүргэдэг ёһолол ябуулха, үргэл үргэхэ, мүн Бурханай зарлиг ойлгуулха эрхэтэй байгаа. Аһарооной, Цадоогой угай зон ба левидүүд тахилшад байгаа гээд мэдээжэ. Тахилшад хэдэн бүлэг болодог байгаа. Тэдэ бүлэгүүд нарин нягтаар ээлжээгээ сахин, бэе бэеэ һэлгэдэг, Бурханай Нангин үргөөдэхи мүргэлэй ёһололнуудта хабаададаг. Соломоной үе сагһаа хойшо тэдэнэй толгойлогшо ахамад тахилшан байгаа.

ҮЗЭГДЭЛ — Бурхан хүн хоёрой уулзалга ходо болоно, үзэгдэнэ гэжэ Библи дотор үйлэ хэрэгүүд харуулна (Эхинэй эхин 12:7; 17:1; 18:1; 26:2; 26:24; 35:9; 48:3), тиихэдээ Бурхан заабол түрүү-лэн үүсхэл гаргадаг. Жэшээлхэдэ, Бурхан Өөрыень харахые зүбшөөнэ, үгы һаа, Бурхан бэеэ харуулба гэхэ мэтэ үгүүлгэнүүд дайралдадаг. «Харагдаха», «үзэгдэхэ» гээшэнь нюдөөрөө хара-ха бэшэ, харин сэдьхэлээрээ ойлгохо, мэдэрхэ гэһэн удхатай. Бурханиие мэдэрхын тула ямар нэгэн арга үгы. Заримдаа энэ уулзалга зүүдэн шэнгеэр зураглагдана (Эхинэй эхин 28:12-16), заримдаа Бурхан Өөрөө заларна (Эхинэй эхин 48:3). Зүүдэн ба ерэлгэ хамтардаг. Бурхан Соломондо зүүдэндэнь ерэнэ (3 Хаашуул 3:5). Бурханай элшэнтэй хүнэй уулзалга тухай мүн лэ иигэжэ хэлэгдэдэг (Египедһээ гаралга 3:2; Ударидагшад 6:12). Бурханай үзэгдэхэ шалтагаан хадаа онсо ёһоной найдуулга ба үреэл бо-ло но.

ҮРГЭЛ / ГҮЙСЭД ШАТААЛГАТА ҮРГЭЛ — Эртын арадуудта эгээл шухала баяр ёһололой хуби болохо үргэл ехэ дэлгэрэнгы байһан юм. Тэрэнэй гол зорилго хадаа Бурханиие ёһолхо, Тэрэнэй һайн хандасые туйлажа шадаха, али үгы һаа, Тэрэнэй хэһээлтэ зайлуулха гэһэн удхатай. Урдандаа Израилиин нангин газарнуудай сүмэнүүд-тэ, һүүл тээшээ Иерусалимда үргэл хэдэг болоо бэлэй. Үргэлнүүд шуһата ба шуһата бэшэ гэжэ илгардаг. Шуһата үргэлдэ буха, ту-гал, хони, ямаад болон тагтаа шубууд ородог. Харин шуһата бэшэ үргэлдэ жэмэс, хилээмэн, архи, тоһон гэхэ мэтэ хоолой зүйлнүүд ородог юм. Эгээл шухала удхатай үргэлынь — гүйсэд шатаалгата үргэл. Үдэртөө хоёр дахин үргэлөө үргэлэй шэрээ дээрэ гүйсэд ша-таадаг байгаа. Энэ үргэл хэхэдээ, үргэлөө үнэһэн тоборог болотор шатааха ёһотой һэн.

ҮРЕЭЛ / ХАРААЛ — Еврей хүнэй мэдэрэлээр хүнэй хэлэһэн үгэ нүлөөлхэ хүсэтэй. Тиихэдэ үгын нүлөө хүсэн хадаа хэлэжэ байһан хүнэй ааша абариһаа аргагүй дулдыдаха. Зарим хүн өөрсэ шада-баритайгаар үреэдэг. Жэшээнь, үбшэн, мордохоёо мэдэһэн Яков (Эхинэй эхин 48:3-6) Иосиф хүбүүгээ үреэнэ. Гэмыень гэршэл-хэ аргагүй гэмтэндэ эсэргүү хэрэглэхэ үгэ хадаа хараал болоно. Бурханай хүсэл бэелдүүлхэ эрмэлзэл түрүүлхын тулада мүргэлэй үедэ зоной дунда хараал табидаг заншал байһан юм.

ХҮГЖЭМЭЙ ЗЭР ЗЭМСЭГҮҮД — Библи дотор хэлэгдэһэн хүгжэмэй зэр зэмсэгүүд мүнөө байгаа хүгжэмэй зэмсэгүүдтэй адлирхуу: үлеэдэг, хүбшэргэйтэ ба сохидог зэмсэгүүд гэжэ илгардаг. «Эхи-нэй эхин» гэжэ ном соо ятага (Эхинэй эхин 4:21; 31:27), хэнгэрэг (Эхинэй эхин 31:27) ба лимбэ гэһэн зэмсэгүүд бии. Ятага гэжэ хүгжэмэй зэмсэгэй хүбшэргэй нүүд бэе бэе тэй гээ зэргэлээд адли татагдаһан байдаг. Хүгжэмшэн ехэнхидээ хүл дээрээ зогсожо, ята-га яа мү рэб шээр уяад, зүүн га раа раа хүб шэр гэй нүү дые сүлөөтэй татадаг, баруун гараараа нарин, бүдүүн абяаень тааруулдаг. Хэнгэ-рэг — түхэреэн модон дугы, амитанай арһа татажа бүтээдэг, абяа гаргахада хэрэглэгдэдэг. Израильда эхэнэрнүүд ганса гансаараа хүгжэмдэдэг байгаа. Лимбэ болбол хүнды модон зэмсэг, үлеэхэ һоруултай ба элдэб хүсэтэй абяа гаргаха нүхэнүүдтэй.

ХЭЛСЭЭН — Библи дотор энэ үгөөр зоной хоорондохи харилсаа тэмдэглэдэг (Эхинэй эхин 14:13; 21:27; 31:44), тиихэдээ эрхэтэйшье эрхэгүйшье хоёрой хоорондохи холбоое хэлсээнэй ёһоор дүүргэ-хэ ёһотой байгаа (Эхинэй эхин 14:13; 21:27). Хэрбээ эрхэ багатай хүниие абаад үзөө һаа, тэрээндэ зиндаагаар дээгүүр хүн нигүүлэс-хы хандажа, туһа хүргэжэ, дээшэнь татаха ёһотой һэн. Эндэ хоёр ондоо удха шанар гаража ерэдэг, юуб гэхэдэ, нэгэ талаһаа, хаан ба юрын хүн (Эхинэй эхин 26:28), хаан ба албата — эдэнэр адли бэшэ ша та да бай на, тии хэ дээ дээ дэ зин даа тань доо гуур хи даа заа ба ри һургаал үгэнэ; нүгөө талаар, дээдэ зиндаатань өөрынгөө үйлэ хэрэгые нүгөөдынгээ хэрэгтэй жэшэжэ үзэнэ, иимэ хэрэг хоёр талые холбоһон харилсаан болоно. Тиимэһээ хоёр талын холбоо, нэгэ талань нүгөөдынгээ мэдэлдэ байжа байхадань, ехэнхидээ наһанай холбоо харилсаан боложо, алишье таладаа туһатай хэл-сээн болоно. Гэбэшье нэн түрүүн «Хэлсээн» гэһэн ойлгосо Бурхан ба Тэрэнэй шэлэһэн хүнүүдэй хоорондохи тусгаар харилсаанай шэнжэ болоно. «Эхинэй эхин» гэжэ ном соо Ноахда (Эхинэй эхин 6:18; 9:8-17), мүн Авраһаамда (Эхинэй эхин 15:18-21; 17:1-27), тэдэнэй уг залгамжалагшадта, бүхы Израилиин арадта Бурханай һайн хандаса эли.

Бурхантай баталһан Хэлсээнэй ёһоор, хүн туһа абана, хэрбэеэ Хэлсээ сахин ябаа гээшэ һаа, хүн амиды үлэнэ (Эхинэй эхин 6, 18, 20), газар дайдань (Эхинэй эхин 15, 18, 21), уг гарбалнь (Эхинэй эхин 17, 4) үлэнэ. Энэ Хэлсээ баталхадаа, Бурхан абдар-онгосо (Эхинэй эхин 6:18-21), үргэлэй амитадые (Эхинэй эхин 15:17), бэлгэ хүндэлгые (Эхинэй эхин 17:10), һолон-го (Эхинэй эхин 9: 12-13) гэхэ мэтые бүтээжэ, үнэн сэхэ, энхэ амгалан, шүтөө мүргэл, баян байдал байгуулна. «Эхинэй эхин» соо үнэн яба дал гэжэ тэм дэглэгдэхэ зуу раа, Бурхан да һү зэг тэй, Бурхантай Хэлсээ сахин ябаһан хүниие үнэн һүзэгтэ гэдэг. Из-раилиин үйлэ үриин зоболон хадаа Бурхантай баталһан хэлсээ сахяагүйһөөл болоно гээд «Эртын Хэлсээнэй» олон номууд соо хэлэгдэнэ. Тиигэбэшье Бурхан эшэ үндэһэн үзэлдөө сэхэ һэн тула, Хэлсээн соогоо үгэһэн үгэдөө хүрэжэ, Өөрынгөө шэлэһэн арадта үреэлээ табижа, зүб харгыда оруулдаг.

ЭЗЭН — «Эртын Хэлсээн» соо (хуушан заншалаар) еврейнүү-дэй Бурханай нэрэ гансал хашалгануудһаа бүридэжэ бэшэгдэһэн байгаа — ЙХВХ (һүүлшын үзэг уншагдадаггүй). Урданай еврей эрдэмтэд эхэ бэшэгтээ аялгануудые нэмэжэ, айжа, Бурханайн-гаа нэрые дурда ха яа боли һон, тии гээд «Адо най» (Бур хан) гэжэ үгынгөө «а» үзэг абажа табихадань, тэрэнь «е» боложо хубилаад, хэмэл ЙеХоВаХ гэжэ бии болоо. Анханда хайшан гэжэ соносто-дог байһыень грек арадай Халлелу-Ях (Бурханаа магтагты) гэһэн магтаалай дуудалгада Ях гээшэнь гарана. Мүнөө Яхве гэжэ иврит дээрэ бэшэгдэдэгшье һаа, уншагдадаггүй, хорюултай, энэ үгые «Адонай» гээд уншаха ёһотой.

ЭЛШЭН — «Эртын Хэлсээнэй» эхэ бэшэг соо «элшэн» гэхэдээ, Бурханай эльгээмэл, харин «Бурханай элшэн», «Эзэнэй элшэн» гэхэдээ, ехэнхидээ Бурхан Өөрөө айладхадаг ба Бурхан хүнэй дүрсэ абажа хүн тэй хөөрэлдэдэг гэнэ. Баһа «элшэн» гэжэ тэнгэ-риин амитадые дурдахадаа хэрэглэдэг. Бурханиинь — хаан, харин элшэнүүд — хаанай ордоной албатан, хаанайнгаа нигүүлэсхы сэдьхэл магтажа, Бурханайнгаа хүсэл бэелүүлнэ.